ข้อมูลทางสัณฐานวิทยา -

ข้อมูลทางสัณฐานวิทยา

หอยตลับมีกลไกการดำรงชีวิตผ่านกระบวนการกรองกินอาหารและการแลกเปลี่ยนก๊าซผ่านเหงือกที่มีประสิทธิภาพ

ซึ่งกระบวนการทางสรีรวิทยาเหล่านี้มีความสัมพันธ์โดยตรงกับความอุดมสมบูรณ์ของระบบนิเวศชายฝั่ง

ร่างกายของหอย
ทำงานยังไง ?

วิดีโอ: Pud.(2566)

โครงสร้างภายในหอยตลับ

หอยตลับ มีโครงสร้างภายในที่พัฒนาเพื่อการดำรงชีวิตในแหล่งที่อยู่

โครงสร้างภายในของหอยตลับแสดงให้เห็นถึงความซับซ้อนของการทำงานระบบต่างๆ

ระบบการเคลื่อนที่และการยึดเกาะ

Anterior & Posterior Adductor Muscle กล้ามเนื้อยืดฝาหน้าและฝาหลัง
เป็นมัดกล้ามเนื้อทรงพลังที่ยึดเปลือกทั้งสองข้างไว้
ทำหน้าที่: ปิดฝาให้สนิทเพื่อป้องกันตัวและรักษาความชื้นภายใน

Foot เท้า
มีลักษณะเป็นกล้ามเนื้อแข็งแรงคล้ายลิ่ม
ทำหน้าที่: ขุดเป็นหลัก เพื่อฝังตัวลงในชั้นดินทรายและใช้ในการเคลื่อนที่

ระบบทางเดินอาหารและการคัดกรอง

Mouth ปาก
ทำหน้าที่: รับอาหารที่เป็นอนุภาคขนาดเล็กจากน้ำ

Digestive Gland ต่อมทางเดินอาหาร
ทำหน้าที่: สร้างเอนไซม์มาช่วยย่อยและดูดซึมสารอาหาร

Stomach กระเพาะอาหาร
ทำหน้าที่: พักและย่อยอาหารในขั้นต้น

Intestine ลำไส้
ทำหน้าที่: ส่งผ่านกากอาหารและดูดซึมน้ำ

Anus ทวารหนัก
ทำหน้าที่: ขับถ่ายของเสียออกสู่ช่องแมนเทิลเพื่อส่งออกไปกับน้ำ

ระบบหายใจและการหมุนเวียน

Heart หัวใจ
ทำหน้าที่: สูบฉีดเลือดไปเลี้ยงส่วนต่างๆ ของร่างกาย

Gill เหงือก
ทำหน้าที่: หน้าที่สำคัญ 2 อย่างคือ หายใจ (แลกเปลี่ยนก๊าซ) และ กรองอาหารโดยดักจับอนุภาคอาหารที่มากับน้ำส่งไปยังปาก

Exhalent Siphon ท่อน้ำออก
ทำหน้าที่: ขับน้ำที่ผ่านการกรองและของเสียออกจากตัว

Inhalent Siphon ท่อน้ำเข้า
ทำหน้าที่: ดูดน้ำที่มีออกซิเจนและแพลงก์ตอนอาหารเข้าสู่ตัว

ระบบสืบพันธุ์และเนื้อเยื่อห่อหุ้ม

Gonad ต่อมสร้างเซลล์สืบพันธุ์
ทำหน้าที่: ผลิตเซลล์สืบพันธุ์ (ไข่หรือสเปิร์ม)

Mantle แมนเทิล
เนื้อเยื่อบางๆ ที่ห่อหุ้มอวัยวะภายในทั้งหมด
ทำหน้าที่: สร้างเปลือกหอย โดยหลั่งสารแคลเซียมคาร์บอเนตออกมาสะสมเป็นชั้นเปลือก

โครงสร้างภายนอกหอยตลับ

โครงสร้างภายนอกของหอยตลับประกอบด้วยเปลือกที่มีความแข็งแรงและหนา

ซึ่งทำหน้าที่เป็นโครงสร้างหลักในการปกป้องอวัยวะภายในจากสภาพแวดล้อมและผู้ล่าในระบบนิเวศชายฝั่ง

แตะที่ภาพเพื่ออ่านเพิ่มเติม

รูปร่าง

เปลือกมีลักษณะค่อนข้างหนา เป็นรูปสามเหลี่ยมมน หรือรูปไข่ ผิวเปลือกเรียบเป็นมัน มีเส้นการเจริญเติบโตปรากฏให้เห็นชัดเจน

ขนาด

ขนาดที่พบมีความหลากหลายตามพื้นที่ โดยมีขนาดความยาวเปลือกตั้งแต่ ช่วง 2.8 - 6 เซนติเมตร

ลวดลาย

มีความแปรผันสูงมาก ตั้งแต่สีขาว ครีม น้ำตาลอ่อน จนถึงน้ำตาลเข้ม บางตัวมีลวดลายเส้นซิกแซก หรือมีแถบสีเข้มบริเวณขอบเปลือกด้านท้าย

เปลือก

เป็นหอยสองฝา มีบานพับเปลือกที่แข็งแรง และมีฟันบนบานพับ เพื่อช่วยในการสบกันของเปลือก มีลักษณะเฉพาะที่ใช้จำแนกชนิดพันธุ์ได้

ระยะพัฒนาการของ
อวัยวะสืบพันธุ์ของหอยตลับ

อวัยวะเพศจะอยู่ในส่วนที่เรียกว่า Visceral mass โดยอยู่ระหว่างอวัยวะภายในกับผนังลำตัว
อวัยวะเพศส่วนนี้จะไม่แสดงให้เห็นว่าเป็นเพศใดเพศหนึ่งแต่จะเป็นสีขาวเหมือนกันทั้ง 2 เพศ
หอยตลับที่มีความยาวตั้งแต่ 2.25 เซนติเมตรขึ้นไป จะเริ่มมีการเปลี่ยนแปลงของเนื้อเยื่อเซลล์อวัยวะเพศ

การพัฒนาอวัยวะสืบพันธุ์ของหอยตลับ
แบ่งออกเป็น 6 ระยะ ดังนี้:

1. ระยะก่อนการพัฒนา (Prefollicular): เริ่มเตรียมสร้างถุงสืบพันธุ์
2. ระยะเริ่มพัฒนา (Initial development): เซลล์สืบพันธุ์เริ่มก่อตัว
3. ระยะกำลังพัฒนา (Developing): เซลล์ไข่และอสุจิขยายขนาด
4. ระยะเซลล์สืบพันธุ์สุก (Mature): พร้อมสำหรับการผสมพันธุ์
5. ระยะวางเซลล์สืบพันธุ์ (Spawning): ปล่อยไข่และอสุจิลงสู่แหล่งน้ำ
6. ระยะหลังวางเซลล์สืบพันธุ์ (Spent): เซลล์สืบพันธุ์ถูกปล่อยหมดแล้ว เข้าสู่ระยะพัก

วงจรการสืบพันธุ์

เมื่อหอยตลับเริ่มพัฒนาอวัยวะสืบพันธุ์จนถึงช่วงฤดูสืบพันธุ์
โดยหอยตลับเพศผู้และเพศเมียปล่อยสเปิร์มและไข่ลงสู่น้ำทะเล เกิดการปฏิสนธิกันจนกลายเป็นไซโกต

วงจรการสืบพันธุ์
โดยแบ่งออกเป็น 5 ระยะ ดังนี้:

ระยะที่ 1

ระยะตัวอ่อนระยะแรก (Trochophore)
จุดเด่น: มีลักษณะเป็นเซลล์กลมๆ ขนาดเล็กมาก
เวลา: เป็นเพียงช่วงสั้นๆ ประมาณ 6 – 12 ชั่วโมงเท่านั้น

ระยะที่ 2

ระยะตัวอ่อนเริ่มมีเปลือก (Veliger)
ลูกหอยจะเริ่มมีพัฒนาการที่เห็นได้ชัดขึ้น แบ่งเป็น 2 ช่วง:
ช่วงเปลือกบาง (Prodissoconch I):
มีเปลือกบางใส และมีอวัยวะพิเศษที่เรียกว่า “เวลำ” (Velum) ลักษณะคล้ายขนฟูๆ ใช้สำหรับว่ายน้ำและช่วยโบกพัดอาหารเข้าปาก (ใช้เวลา 1-2 วัน)
ช่วงเปลือกชัด (Prodissoconch II):
เปลือกจะหนาขึ้นและเริ่มเห็นรูปทรงของหอยชัดเจนขึ้น มีขนาดใหญ่ขึ้น โดยยังคงใช้ “เวลำ” ในการว่ายน้ำหาอาหาร (ใช้เวลา 5-10 วัน)

ระยะที่ 3

ระยะเตรียมลงเกาะ (Pediveliger)
จุดเด่น: เป็นระยะสำคัญที่ลูกหอยเริ่มสร้าง “เท้า”
พฤติกรรม: ลูกหอยจะเริ่มมองหา “ที่อยู่อาศัย” ที่เหมาะสม โดยใช้เท้าช่วยในการเคลื่อนที่และเลือกจุดที่จะฝังตัว (ใช้เวลา 1-2 วัน)

ระยะที่ 4

ระยะลงพื้นหรือ “หอยจิ๋ว” (Spat)
จุดเด่น: เมื่อได้ทำเล ลูกหอยจะสลัดขนที่ใช้ว่ายน้ำทิ้ง แล้วฝังตัวลงในพื้นทราย
การเปลี่ยนแปลง: เปลือกจะเริ่มแข็งแรงขึ้นมาก และอวัยวะภายในต่างๆ จะเริ่มทำงานได้เหมือนหอยตัวเต็มวัย

ระยะที่ 5

ระยะวัยรุ่นสู่ตัวเต็มวัย (Juvenile to Adult)
หอยจิ๋ว (Spat) จะค่อยๆ โตเป็นหอยวัยรุ่น (Juvenile) และในที่สุดจะกลายเป็นตัวเต็มวัย (Adult) ที่มีระบบสืบพันธุ์สมบูรณ์ พร้อมที่จะเริ่มวงจรชีวิตใหม่อีกครั้งเมื่อถึงฤดูกาล

ภาพ : ระยะการพัฒนาของตัวอ่อนหอยตลับ Meretrix lyrata

ปัจจัยที่ส่งผลต่อการสืบพันธุ์

แตะที่ภาพเพื่ออ่านเพิ่มเติม

ฤดูกาล

ช่วง มิถุนายน – กันยายน (ฤดูฝน) เป็นช่วงพีคของการสืบพันธุ์

อาหาร

แพลงก์ตอนพืช ซึ่งเป็นอาหารหลัก หอยจะสะสมพลังงานในรูป ไกลโคเจน เพื่อใช้ในการพัฒนาเนื้อเยื่อสืบพันธุ์ให้สมบูรณ์

อุณหภูมิ

เป็นตัวกำหนดเพศ โดยทำงานร่วมกับระบบต่อมไร้ท่อและฮอร์โมนภายในตัวหอย เพื่อระบุว่าเป็นเพศผู้หรือเพศเมีย

ความเค็ม

ส่งผลโดยตรงต่อ ระบบเมตาบอลิซึม ทั้งการกิน การย่อย การหายใจ และการขับถ่าย หากความเค็มไม่เหมาะสมจะทำให้หอยเกิดความเครียดและกระทบต่อวงจรการวางไข่

อายุเฉลี่ย

การเจริญเติบโต

หอยตลับมีการเติบโตที่สัมพันธ์กับปริมาณอาหารและสภาพแวดล้อม

โดยเฉพาะในช่วงปีแรกจะมีการเพิ่มขนาดความยาวเปลือกอย่างรวดเร็ว

อายุเฉลี่ย

ประชากรส่วนใหญ่ในธรรมชาติและแหล่งประมง มีอายุเฉลี่ยประมาณ 2-4 ปี

โดยขนาดที่เหมาะสมในการสืบพันธุ์มักจะเริ่มที่อายุประมาณ 1 ปีขึ้นไป

ลักษณะที่อยู่อาศัย

พื้นที่อาศัย

หอยตลับสามารถอาศัยอยู่ได้ทั้งในพื้นที่พื้นทราย พื้นทรายปนโคลน

พื้นโคลน และบริเวณปากแม่น้ำในเขตน้ำขึ้น–น้ำลง

พื้นทรายและทรายปนโคลนเหมาะสมต่อการฝังตัวของหอยตลับมากที่สุด

ระดับความลึก

มักฝังตัวอยู่ใต้พื้นทรายหรือโคลน

ในระดับความลึกประมาณ 5–10 เซนติเมตร

ซึ่งเป็นระดับที่เอื้อต่อการกรองอาหารและการหลีกเลี่ยงศัตรูตามธรรมชาติ